Isinalin ng makina, kasalukuyang nirerepaso. Malugod na tinatanggap ang mga pagwawasto.
Ang Buhay ni San Martin · Kabanata XX
Ang piging ni Emperador Magno Maximo: Ang kopang iniabot sa pari bago sa emperador
Dumako naman ako ngayon sa isang pangyayaring maaaring magmukhang maliit sa tabi ng gayong kalalaking himala — bagaman, sa bulok at tiwaling panahong kinabubuhayan natin ngayon, ang makakita ng isang obispong hindi yumuyukod sa pambobola ng korte ng emperador ay halos mas malaking himala pa kaysa sa lahat ng iba! Nang magtipon ang napakaraming obispo mula sa iba’t ibang lalawigan sa korte ni Emperador Maximo — isang matigas na lalaki, puno ng kayabangan matapos manalo sa digmaang sibil — nakakaawang makita ang paraang parang alipin na pagsunod nilang lahat sa gusto niya, ibinababa ang dangal ng mga obispo sa papel ng mga hamak na tagabola ng kapangyarihan. Si Martin lang ang nagpanatiling buo sa matatag na tindig ng isang Apostol! Kahit kapag kailangan niyang humingi ng awa sa emperador para sa isang tao, nagsasalita siya nang may gayon na lang awtoridad kaya parang nag-uutos siya sa halip na humihingi ng pabor. At gaano man kadalas siyang anyayahan ni Maximo na kumain kasama niya sa hapag ng emperador, laging tumatanggi si Martin, at tahasang sinasabing hindi siya maaaring umupo sa hapag ng isang lalaking nag-alis sa dalawang lehitimong emperador — inagaw ang trono ng isa at ang mismong buhay ng isa pa.
Sinubukan ni Maximo na ipagtanggol ang sarili sa lahat ng paraan: tiniyak niya rito na hindi niya inagaw ang kapangyarihan dahil sa personal na ambisyon, kundi itinulak siya ng mga sundalo, sa kalooban ng Diyos, na mamahala at ipagtanggol ang sarili sa pamamagitan ng sandata; idinagdag niyang ang isang tagumpay na kasimbilis ng sa kaniya ay tiyak na may kamay ng Diyos sa likod nito, at na wala sa kaniyang mga kaaway ang pinatay sa labas ng larangan ng digmaan. Nagpumilit siya nang husto, sa pagitan ng mga pagdadahilan at pagsusumamo, kaya sa huli ay pumayag si Martin na pumunta sa hapunan — na ikinatuwa nang labis ng emperador dahil sa wakas ay nakumbinsi niya ito.
Mukhang isang malaking araw ng pista ang piging at pinagsama-sama nito sa hapag ang mga pinakadakilang tao ng Imperyo: naroon si Evodio, prepekto at konsul nang sabay, isa sa mga pinakamakatarungang taong nabuhay kailanman; at naroon din ang dalawang konde na may pinakamatataas na kapangyarihang militar, na kapatid ng emperador at tiyuhin niya sa ama. Sa pagitan ng dalawang ito nila pinaupo ang paring kasama ni Martin; si Martin mismo ay pinaupo sa isang mababang bangkito na inilagay sa mismong tabi ng puwesto ng emperador.
Sa kalagitnaan ng hapunan, gaya ng hinihingi ng protokol ng korte, dinala ng tagapagdala ng kopa ang isang kopa ng alak sa emperador. Puno ng paggalang, iniutos ni Maximo na dalhin muna ito sa banal na obispo, dahil sabik na sabik siyang tanggapin pagkatapos ang kopa nang tuwiran mula sa mga kamay ni Martin. Kaya lang, si Martin, pagkatapos sumimsim, ay iniabot ang kopa sa paring sumama sa kaniya! Ipinalagay niyang walang sinuman sa silid na iyon ang may higit na dangal para uminom kasunod mismo ng isang obispo, at na pagtataksilan niya ang kaniyang konsiyensiya kung uunahin niya ang emperador mismo o ang mga kamag-anak nito kaysa sa isang pari.
Mahirap mang paniwalaan, ang emperador at ang lahat ng panauhin ay gayon na lang humanga sa kalayaang iyon ng espiritu kaya nagustuhan nila ang mismong kilos na nagtulak sa kanila sa ikalawang puwesto! Sa maikling panahon, wala nang ibang pinag-uusapan sa buong palasyo: sa mismong hapag ng emperador, nagkalakas-loob si Martin na gawin ang hindi mapangahasang gawin ng ibang obispo kahit sa mga hapunan ng mga gobernador na pangalawang antas lang.
Kalaunan, at matagal pa bago sumiklab ang digmaan, binalaan ni Martin ang Maximo ring iyon tungkol sa mangyayari sa kaniya kung itutuloy niya ang plano niyang salakayin ang Italya at atakihin ang batang emperador na si Valentiniano: mananalo siya sa unang labanan laban dito, pero mamamatay siya pagkaraan ng maikling panahon. At iyon mismo ang nakita nating nangyari: pagpasok na pagpasok ni Maximo sa Italya, kinailangang tumakas ni Valentiniano; pero pagkaraan ng mga isang taon ay muli nitong inorganisa ang hukbo nito, kinubkob si Maximo sa loob ng mga pader ng Aquileia, dinakip siya at ipinabitay.
Naganap sa palasyo ng emperador sa Trier bandang 385 o 386, ang tagpong ito ay isa sa mga pinakatanyag na sandali sa ugnayan ng kapangyarihang pampolitika at ng Simbahan noong Antigwedad:
1. Sino ang “dalawang emperador” na binanggit ni Martin? Si Magno Maximo ay isang heneral na ipinanganak sa Hispania at iprinoklamang emperador ng mga hukbo ng Britania noong 383. Tumawid siya sa English Channel, tinalo at ipinapatay ang batang lehitimong emperador na si Graciano (na inagawan niya ng buhay) at ginipit ang kapatid nito sa ama, ang nagbibinatang si Valentiniano II (na inagawan niya ng bahagi ng Imperyo). Lahat ng taong nakaupo sa hapag ay makasaysayan: si Flavius Evodius ay Prepektong Pretoryano ng Galia at Konsul na Romano noong taong 386.
2. Ang iskandalo ng kopa (patera): Sa ilalim ng mahihigpit na tuntunin ng korte ng emperador, ang unang uminom mula sa kopa ng Emperador at personal itong ibalik sa kaniya ang pinakamalaking karangalang matatanggap ng isang panauhin. Sa pag-abot ng kopa sa kaniyang simpleng pari (presbyter), nilampasan ang Emperador, ang Konsul at ang mga Konde ng imperyo, pinagtibay ni Martin nang walang binibigkas na kahit isang salita na ang mga bagay ng espiritu ay hindi yumuyukod sa kapangyarihang militar o pampolitika.
3. Ano ang ipinunta ni Martin sa korte ni Maximo? Mula sa isa pang aklat ni Sulpicio Severo (ang Kronika), alam nating pumunta si Martin sa Trier para subukang iligtas mula sa kamatayan ang obispong Hispano na si Prisciliano at ang kaniyang mga alagad, na inakusahan ng erehiya ng ibang mga obispong mapagpakana — at lumaban siya hanggang sa dulo para pigilan ang Estado na bitayin ang mga tao dahil sa mga usaping panrelihiyon.