Ano ang gagawin mo sa kalahati?

Ang rekrut

Sabaria → Ticinum (ngayon ay Szombathely, Hungary → Pavia, Italya)

• Ipinanganak siya sa gilid ng Imperyo. Ang ama niya ay umangat sa hukbo hanggang maging tribuno, at naniniwala sa mga lumang diyos.
• Sa edad na sampu, tumakas ang bata papunta sa isang simbahan. Sa labindalawa, disyerto na ang gusto niya.
• Sa labinlima, dumating ang utos ng emperador para sa mga anak ng beterano. Sarili niyang ama ang nagsuko sa kaniya.
• Ikinadena siya, pinanumpa, at binigyan ng isang lingkod.
• Nilinis niya ang mga bota ng lingkod. Pinagsilbihan niya ito sa hapag.

Tala sa gilidIpinanganak bandang 316 ayon sa lumang bilang, bandang 336 ayon sa mga bagong pag-aaral. Hindi ko siya tinanong. Iibahin lang niya ang usapan.

Ang balabal

Amiens

• Isang hubad na lalaki sa pintuang-lungsod, namamalimos. Nilalampasan ng lahat.
• Naipamigay na ni Martin ang iba pa. Ang natitira na lang ay ang balabal na militar na suot niya.
• Kaya binunot niya ang espada at hinati ito sa dalawa.
• May mga tumawa sa sundalong kalahati na lang ang balabal. Ang iba, na higit na marami ang pag-aari, ay natahimik.
• Nang gabing iyon, nanaginip siya. Suot ni Kristo ang kalahating ipinamigay niya.

“Si Martin, na katekumeno pa lang, ang nagdamit sa akin ng balabal na ito.”

Tala sa gilidBininyagan siya sa edad na labingwalo. Hindi siya yumabang dahil sa panaginip. Inalam ko.

Ang pagtanggi

Worms, 356

• Sa gabi bago ang isang labanan, namimigay ng gantimpala ang Cesar na si Juliano, isa-isa sa bawat sundalo.
• Tinawag ang pangalan ni Martin. Ayaw niyang tanggapin ang ginto.
• Tinawag siyang duwag ni Juliano.
• Kung gayon, ako ang unahin mong palabasin bukas, sabi niya. Walang kalasag, walang helmet. Maglalakad ako sa unahan ng hanay.
• Ikinulong nila siya para tuparin niya ito. Pagbukang-liwayway, nagpadala ng mga sugo ang kaaway at humingi ng kapayapaan.

“Sundalo ako ni Kristo. Hindi ako maaaring lumaban.”

Tala sa gilidWalang namatay nang umagang iyon. Sa tingin ko, iyon nga ang punto.

Ang nag-aaral

Poitiers, pagkatapos ay ang Alps

• Pagkaalis sa hukbo, pumunta siya kay Hilario, obispo ng Poitiers, ang pinakamatalas na isip sa Galia.
• Inalok siya ni Hilario na gawing diyakono. Sabi ni Martin, hindi siya karapat-dapat. Paulit-ulit.
• Kaya ang pinakamababang tungkulin sa simbahan ang inialok ni Hilario. Iyon ang tinanggap niya.
• Habang tumatawid ng Alps para dalawin ang mga magulang, tinambangan siya. Umangat ang isang palakol. Pinigil ito ng isa pang tulisan.
• Nakagapos, tinanong kung natatakot siya, sumagot siyang hindi pa siya naging ganito kapanatag. Naaawa raw siya sa lalaking may hawak ng lubid.

Tala sa gilidInihatid siya ng tulisan pabalik sa daan at kalaunan ay naging monghe. Sinasabing sa kaniya galing ang kuwentong ito.

Ang kubo

Ligugé, pagkatapos ay Marmoutier sa tabi ng Tours

• Kahit obispo na, ayaw niyang mamuhay na parang obispo.
• Dalawang milya mula sa Tours, sa pagitan ng isang bangin at ng isang liko ng Loire, nagtayo siya ng kubong kahoy.
• Mga walumpu ang sumunod. Karamihan ay humukay ng kanilang silid sa malambot na bato.
• Walang may sariling pag-aari. Walang bumibili o nagbebenta.
• Iisang gawaing-kamay ang pinapayagan: ang pagkopya ng mga aklat.

Tala sa gilidMarami sa kanila ang galing sa mabubuting pamilya at malalambot na kama. Binabanggit ko ito dahil ganoon din ako.

Ang pagdukot

Tours, 371

• Gusto siya ng Tours bilang obispo. Hinding-hindi siya papayag.
• Kaya lumuhod ang isang lalaking nagngangalang Ruricio at nagmakaawang puntahan niya ang asawa nitong naghihingalo. Walang asawang naghihingalo.
• Nakahanay ang taumbayan sa daan. Ipinasok nila siya sa lungsod na parang bilanggo.
• Nang-uyam ang ilan sa mga dumalaw na obispo: marumi ang damit, gulo-gulo ang buhok, walang hitsura para maging obispo.
• Tapos may nagbukas ng Mga Salmo nang walang pinipiling pahina at bumasa nang malakas ng isang talata. Pinangalanan nito ang pinakamaingay niyang kalaban, si Obispo Defensor. Naghiyawan ang mga tao.

Tala sa gilidGanito nagtapos ang talata: “…upang talunin ang kaaway at ang tagapagtanggol.” Sa Latin na gamit namin, ang salita ay defensorem.

Ang fact-checker

Malapit sa Tours, at isang nayong may pino

• Nagdarasal ang mga tao sa isang puntod sa tabi ng daan na sabi nila ay sa isang martir. Nilagyan pa ito ng altar ng mga naunang obispo.
• Humingi si Martin sa pinakamatatandang pari ng pangalan at petsa. Walang makapagbigay ng alinman.
• Hindi siya lumapit doon hangga’t hindi niya alam. Pagkatapos ay ipinatanggal niya ang altar.
• Sa ibang lugar, hinamon siya ng mga taga-nayon na tumayo kung saan babagsak ang sagrado nilang pino.
• Tumayo siya roon. Iniuulat kong sa kabilang panig bumagsak ang puno.

Tala sa gilidWala ako sa may pino. Nakausap ko ang mga naroon. Kayo na ang humatol.

Ang piging at ang Diyablong nakapurpura

Trier, at isang selda sa Marmoutier

• Sa hapag ng emperador sa Trier, ipinauna ni Maximo ang kaniyang kopa kay Martin, bilang parangal.
• Uminom si Martin, tapos iniabot ito sa sarili niyang pari. Hindi pabalik sa emperador.
• Isang gabi naman, mag-isa sa kaniyang selda, may lumitaw na pigura: damit na purpura, koronang ginto, sapatos na ginto, liwanag sa lahat ng dako.
• “Ako si Kristo,” sabi nito. Walang sinabi si Martin. Inulit nito.

“Hinding-hindi ako maniniwalang dumating na si Kristo malibang makita ko Siyang taglay ang mga bakas ng Krus.”

Namatay ang liwanag. Walang peklat, walang Kristo.

Tala sa gilidSiya mismo ang nagkuwento nito sa akin.

Ang huling paglalakbay

Candes → Tours, Nobyembre 397

• Matanda na at pagod na pagod, pumunta siya sa Candes dahil nag-aaway ang mga pari roon.
• Pinagkasundo niya sila. Pagkatapos ay dumating ang lagnat.
• Ayaw niya ng kutson. Sa abo siya humiga.
• Namatay siya noong ika-8 ng Nobyembre. Isinakay nila siya sa bangka pasalungat sa agos ng Loire, at puno ang mga pampang ng mga taong umaawit.
• Inilibing siya sa Tours noong ika-11 ng Nobyembre. Iyon pa rin ang araw niya.

“Panginoon, kung kailangan pa ako ng iyong bayan, hindi ko tinatanggihan ang gawain.”

Tala sa gilidNagtatapos ang aklat ko bago ito. Buhay pa siya nang matapos ko iyon. Sa mga liham ko ikinuwento ang natitira.