Isinalin ng makina, kasalukuyang nirerepaso. Malugod na tinatanggap ang mga pagwawasto.
Ang Buhay ni San Martin · Kabanata XI
Ang huwad na martir na nabunyag: Ang espiritu ng kriminal sa tabi ng altar
Dumako naman tayo ngayon sa iba pang kahanga-hangang bagay na ginawa ni Martin bilang obispo. Hindi kalayuan sa lungsod, napakalapit sa monasteryo, may isang libingang nakasanayan nang puntahan ng mga tao para manalangin, sa paniniwalang mga Kristiyanong martir ang nakalibing doon — kaya nga nagpatayo pa ng altar sa lugar na iyon ang mga naunang obispo.
Pero si Martin ay hindi taong basta-basta naniniwala sa mga kuwentong hindi buo. Sinimulan niyang tanungin ang mga pinakamatandang pari at kleriko ng diyosesis kung sino ba talaga ang martir na iyon at kailan ito namatay, at inamin niyang hirap na hirap siyang tanggapin ang isang debosyong walang iniwang kahit isang mapagkakatiwalaang tala ang mga sinaunang tao. Sa loob ng ilang panahon ay iniwasan pa nga niyang tumapak doon: dahil wala siyang katiyakan, ayaw niyang saktan ang tapat na paniniwala ng mga tao, pero ayaw rin niyang bigyan ng opisyal na pagsang-ayon, sa pamamagitan ng kaniyang presensiya, ang isang debosyong maaaring pamahiin lang pala. Hanggang isang araw ay ipinasiya niyang pumunta sa lugar, kasama lang ang ilang monghe.
Huminto siya sa harap ng libingan at nanalangin sa Diyos, hinihiling sa Kaniya na ipakita kung sino ang nakalibing doon at kung anong uri ng buhay ang ipinamuhay nito. Pagkalingon na pagkalingon niya sa kaliwa, nakita niya, nakatayo mismo roon, ang isang maitim na aninong mabangis ang anyo. Inutusan ito ni Martin na sabihin kung ano ang pangalan nito at kung ano ang ginawa nito noong nabubuhay pa. Sinabi ng espiritu ang pangalan nito at ipinagtapat ang lahat: isa siyang tulisan sa daan, binitay dahil sa mga krimeng ginawa niya, at sinasamba lang dahil sa lubos na pagkakamali ng mga taong walang alam; wala siyang anumang kinalaman sa mga martir, dahil habang sila ay nasa kaluwalhatian ng Diyos, siya naman ay nagdurusa roon sa kaniyang parusa. Ang pinakakapansin-pansin ay malinaw na naririnig ng mga mongheng kasama ni Martin ang tinig na sumasagot, bagaman wala silang nakikitang sinuman.
Ikinuwento noon sa kanila ni Martin ang kakikita lang niya at iniutos na alisin agad ang altar sa lugar na iyon, at pinalaya ang mga tao mula sa patuloy na pagkalinlang ng huwad na debosyong iyon.
Sa pagtatapos ng ikaapat na siglo, sumidhi ang debosyon sa mga martir sa buong Imperyong Romano: bawat bayan ay gustong magkaroon ng puntod ng isang bayani ng mga lumang pag-uusig, at sapat nang may lumitaw na lumang libingan sa tabi ng daan para magsimulang mamanata roon ang mga tao.
Nakakagulat na malinaw ang pag-iisip ni Martin para sa panahong iyon: sa halip na magbulag-bulagan dahil “mabuti naman ito sa pananampalataya ng mga tao”, kumikilos siya na parang isang mahigpit na imbestigador. Tinatanong niya ang mga pinakamatandang pari, naghahanap ng mga talang pangkasaysayan — ang pangalan ng martir at ang petsa ng pagkamartir (acta martyrum) — at tumatangging pagtibayin ang isang debosyong walang ebidensiya. Pansinin mo rin ang isang simbolikong detalyeng tipikal sa sinaunang daigdig: ang anino ng kriminal ay lumilitaw sa kaliwa (ad laevam — sinistra sa Latin), ang panig na, kapwa sa kulturang Romano at sa Ebanghelyo ni San Mateo (25:33), ay iniuugnay sa kahatulan.