Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Hoofdstuk XI
De valse martelaar ontmaskerd: de geest van de misdadiger naast het altaar
Laten we nu overgaan tot andere bewonderenswaardige dingen die Martinus als bisschop deed. Niet ver van de stad, vlak bij het klooster, lag een graf waar het volk de gewoonte had gekregen te gaan bidden, in de overtuiging dat daar christelijke martelaren begraven lagen – zozeer zelfs dat eerdere bisschoppen er een altaar hadden laten oprichten.
Maar Martinus was er de man niet naar om lichtvaardig in halve verhalen te geloven. Hij begon de oudste priesters en geestelijken van het bisdom te vragen wie die martelaar eigenlijk was geweest en wanneer hij was gestorven, en gaf toe dat hij grote moeite had met een verering waarover de ouden geen enkel betrouwbaar bericht hadden nagelaten. Een tijdlang vermeed hij het zelfs er een voet te zetten: omdat hij geen zekerheid had, wilde hij de goede trouw van de mensen niet kwetsen, maar hij weigerde ook om door zijn aanwezigheid officiële dekking te geven aan een devotie die misschien niets anders was dan bijgeloof. Tot hij op een dag besloot naar de plek te gaan, alleen vergezeld door een paar monniken.
Hij bleef voor het graf staan en bad tot God en vroeg Hem te laten zien wie daar begraven lag en wat voor leven hij had geleid. Nauwelijks had hij zijn hoofd naar links gedraaid of hij zag daar vlakbij een donkere gestalte staan met een woest uiterlijk. Martinus beval haar te zeggen hoe ze heette en wat ze tijdens haar leven had gedaan. De geest noemde zijn naam en bekende alles: hij was een struikrover geweest, terechtgesteld voor de misdaden die hij had begaan, en hij werd vereerd door een pure vergissing van het onwetende volk; met de martelaren had hij helemaal niets te maken, want terwijl zij in de heerlijkheid van God waren, onderging hij daar zijn straf. Het opvallendste is dat de monniken die Martinus vergezelden de stem die antwoordde heel goed konden horen, hoewel ze niemand zagen.
Martinus vertelde hun daarna wat hij zojuist had gezien en gaf opdracht het altaar onmiddellijk van die plek te verwijderen; zo bevrijdde hij de bevolking ervan nog langer door die valse devotie te worden misleid.
Aan het eind van de vierde eeuw nam de verering van de martelaren in het hele Romeinse Rijk een hoge vlucht: elke stad wilde het graf hebben van een held uit de oude vervolgingen, en er hoefde maar ergens langs een weg een oud graf op te duiken of het volk begon er al naartoe te pelgrimeren.
De houding van Martinus is voor die tijd verbazend helder: in plaats van een oogje dicht te knijpen omdat “het goed was voor het geloof van het volk”, gedraagt hij zich als een veeleisend onderzoeker. Hij ondervraagt de oudste priesters, zoekt naar historische documenten – de naam van de martelaar en de datum van het martelaarschap (acta martyrum) – en weigert een verering zonder bewijs goed te keuren. Let ook op een symbolisch detail dat typerend is voor de antieke wereld: de schim van de misdadiger verschijnt aan de linkerkant (ad laevam – sinistra in het Latijn), de kant die zowel in de Romeinse cultuur als in het evangelie volgens Matteüs (25:33) met veroordeling werd verbonden.