Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Hoofdstuk XII
De heidense begrafenisstoet die midden in het veld verstijfde
Enige tijd later, op een van zijn tochten over het platteland, zag Martinus in de verte de uitvaart van een heiden, op weg naar het graf en omgeven door bijgelovige rituelen. Omdat ze nog meer dan zevenhonderd meter van hem af waren, bleef Martinus staan om te proberen uit te maken wat dat voor een samenkomst was, want van zo ver kon hij niet duidelijk onderscheiden wat er gebeurde.
Hij zag wel dat het een grote groep boeren was, en hij merkte een paar witte linnen lakens op die in de wind wapperden boven wat ze op hun schouders droegen. Hij was er meteen van overtuigd dat ze een heidense processie hielden, want de plattelandsbewoners van Gallië hadden de oude gewoonte om de beelden van hun goden, met witte doeken bedekt, door de velden rond te dragen.
Daarop hief Martinus zijn hand, maakte het kruisteken in hun richting en beval hun te blijven staan waar ze waren en neer te zetten wat ze droegen. Wat volgde was buitengewoon: eerst bleven die mannen allemaal stokstijf staan, onbeweeglijk als stenen beelden; daarna konden ze, hoe ze zich ook inspanden om verder te gaan, geen enkele stap vooruit zetten en begonnen ze op een volstrekt belachelijke manier op de plaats rondjes te draaien, totdat ze uitgeput geen andere keus hadden dan het lichaam op de grond te leggen. Verbijsterd keken ze elkaar zwijgend aan, zonder te begrijpen wat hun overkwam.
Toen Martinus het tafereel intussen van dichterbij zag, besefte hij dat dit alleen maar een begrafenisstoet was en geen processie met afgodsbeelden. Hij hief opnieuw zijn hand en liet hen vrij om de dode weer op te nemen en hun weg te vervolgen. Zo liet hij hen stilstaan wanneer hij dat wilde, en liet hij hen in vrede gaan wanneer het hem goeddunkte.
Deze episode – bijna komisch door het beeld van de mannen die in kringetjes ronddraaien zonder van hun plaats te komen – helpt de oorsprong te verklaren van het Latijnse woord voor heiden, waar ook het Engelse “pagan” en het Franse “païen” van afstammen!
In het Latijn heette een dorp of plattelandsdistrict een pagus, en wie daar woonde was een paganus – de plattelander, de dorpeling (die Sulpicius ook rusticus noemt). Terwijl het christendom zich snel verspreidde in de Romeinse steden (civitates), hielden de boeren in de landelijke gebieden van Gallië nog lang vast aan de oude Keltisch-Romeinse rituelen. Een van de populairste vond plaats in het voorjaar (vergelijkbaar met het Romeinse feest van de Ambarvalia en met de cultus van Cybele of van de oude Keltische moedergodinnen): ze droegen godenbeelden, met witte linnen doeken bedekt, in processie rond de korenvelden om een goede oogst af te smeken. Op een afstand van 500 Romeinse passen (ongeveer 740 meter) zag Martinus de lijkwade aan voor de sluiers van zo’n boerenprocessie – maar zodra hij zag dat het alleen maar dorpsmensen waren die een dode gingen begraven, liet hij hen verdergaan met hun leven.