Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Hoofdstuk XXII
De vermommingen als Jupiter, Mercurius en Venus – en de belofte van vergeving aan de Duivel zelf
Bij veel andere gelegenheden, toen hij de heilige met duizend listen probeerde te betrappen, verscheen de Duivel voor zijn ogen in de meest uiteenlopende gedaanten: nu eens nam hij de vorm aan van Jupiter, veel vaker die van Mercurius, en niet zelden dook hij ook op met de trekken van Venus of Minerva. Zonder ooit zijn kalmte te verliezen verdedigde Martinus zich altijd met het kruisteken en met gebed.
Vaak hoorde men ook benden demonen hem brutale beledigingen toeschreeuwen; maar omdat hij wist dat dit allemaal niets dan leugens zonder kop of staart waren, schonk Martinus geen aandacht aan de beschuldigingen. Sommige monniken vertelden zelfs dat ze eens een demon op hoogmoedige toon Martinus ter verantwoording hadden horen roepen, met de vraag waarom hij in het klooster enkele broeders had opgenomen die in het verleden de genade van de doop met zware dwalingen en zonden hadden bezoedeld voordat ze tot inkeer kwamen – en hij begon een voor een de oude zonden van ieder van hen op te sommen.
Die monniken zeiden dat Martinus hem onomwonden antwoordde dat de fouten van het verleden worden uitgewist wanneer iemand oprecht zijn leven verandert, en dat, door de barmhartigheid van God, wie ophoudt met zondigen recht heeft op vergeving. Toen de Duivel daartegen inbracht dat grote zondaars geen genade verdienen en dat God niet opnieuw vergeeft aan wie na de doop vallen, zou Martinus hem dit buitengewone antwoord hebben gegeven:
“Als jijzelf, ellendige, zou ophouden de mensheid te vervolgen en berouw zou hebben over het kwaad dat je hebt gedaan, zelfs nu, nu de dag van het Laatste Oordeel zo nabij is, dan heb ik zoveel vertrouwen in de Heer Jezus Christus dat ik je de vergeving van God zou beloven!”
Wat een bewonderenswaardige stoutmoedigheid in het vertrouwen op de goedheid van God! Ook zonder het gezag te hebben om zo’n belofte te garanderen, liet Martinus in die woorden zien hoe onmetelijk groot zijn hart was. En nu we het toch over de Duivel en zijn valstrikken hebben, is het de moeite waard hier een episode te vertellen die zich heel dichtbij afspeelde: ook al overkwam ze Martinus niet rechtstreeks, ze laat duidelijk zijn geestelijke kracht zien en verdient het te worden opgetekend, zodat iedereen op zijn hoede kan zijn als zich ooit een soortgelijk geval voordoet.
Dit hoofdstuk bevat twee opvallende momenten uit de spiritualiteit van de vierde eeuw:
1. Jupiter, Mercurius, Venus en Minerva: Voor de christenen van de oudheid waren de goden van het Romeinse pantheon niet alleen maar poëtische figuren uit de mythologie; ze werden gezien als bedrieglijke geestelijke machten die deze maskers gebruikten om mensen te verleiden – Jupiter via de zucht naar macht, Mercurius via sluwheid en geld, Venus via verleiding en Minerva via intellectuele ijdelheid.
2. Vergeving beloven aan Satan zelf: In de tijd van Martinus bestonden er binnen de Kerk zeer strenge kringen die vonden dat wie na zijn doop een zware zonde beging nooit meer vergeving kon krijgen. Martinus ontvangt niet alleen mannen met een moeilijk verleden met open armen in het klooster, maar gaat zelfs zo ver dat hij tegen de Duivel zelf zegt dat ook hij door Christus vergeven zou worden als hij berouw had! Het was een zo gedurfde bevestiging van de oneindige barmhartigheid van God (dicht bij het denken van de theoloog Origenes) dat Sulpicius Severus de behoefte voelt er voor zijn meer rechtzinnige lezers meteen een voorzichtig voorbehoud aan toe te voegen: “Ook zonder het gezag te hebben om zo’n belofte te garanderen, liet Martinus in die woorden zien hoe onmetelijk groot zijn hart was.”