Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Hoofdstuk II
Van Pannonië naar Italië: de jongen die naar de kerk wegliep en in ketenen naar het leger werd gebracht
Martinus werd geboren in Sabaria, een stad in de provincie Pannonië, maar groeide op in Italië, in Ticinum. Zijn familie had naar de maatstaven van die tijd een goede maatschappelijke positie, maar zijn ouders waren heidenen. Zijn vader was zijn militaire loopbaan begonnen als gewoon soldaat en was later opgeklommen tot de rang van krijgstribuun.
In zijn jeugd volgde Martinus zelf de wapenloopbaan: hij diende bij de ruiterij van de keizerlijke garde tijdens de regering van keizer Constantius en daarna onder het bevel van de caesar Julianus. Dat was echter niet zijn eigen keuze: van jongs af aan dacht die buitengewone jongen aan niets anders dan God dienen. Hij was nog maar tien jaar toen hij tegen de wil van zijn ouders naar een kerk wegliep en vroeg om als catechumeen te worden aangenomen. Korte tijd later, al helemaal gericht op de dingen van God op een manier die opvallend was voor zijn leeftijd, droomde hij er op zijn twaalfde van om als kluizenaar in de woestijn te gaan leven – en hij zou het gedaan hebben als hij niet nog zo jong en tenger was geweest. Toch droeg hij, met zijn gedachten altijd bij kloosters of bij de kerk, als kind al in zijn hart wat hij later met zoveel toewijding zou waarmaken.
Intussen vaardigden de keizers een decreet uit dat de zonen van veteranen verplichtte dienst te nemen in het leger. Martinus’ eigen vader – die de religieuze neigingen van zijn zoon niet kon verdragen – gaf hem aan en leverde hem uit aan de autoriteiten. Zo kwam het dat Martinus, amper vijftien jaar oud, werd opgepakt, in de boeien geslagen en gedwongen de militaire eed af te leggen. Hij nam maar één slaaf mee om hem te bedienen, maar hij keerde de gebruikelijke rollen volledig om: het was de meester die de knecht diende. Meestal was het Martinus zelf die de man zijn laarzen uittrok en ze schoonmaakte, en de twee gingen samen aan dezelfde tafel zitten eten, waarbij bijna altijd Martinus de maaltijd opdiende.
Hij bracht bijna drie jaar in het leger door voordat hij werd gedoopt, maar hij bleef altijd ver weg van de ondeugden waarin soldaten gewoonlijk vervallen. Hij behandelde zijn wapenbroeders met onmetelijke vriendelijkheid en ongewone vrijgevigheid, en hij had een geduld en een nederigheid die de menselijke krachten te boven leken te gaan. Over de eenvoud waarmee hij leefde hoef je niet eens lovend te spreken: hij leidde zo’n sober leven dat hij toen al meer op een monnik leek dan op een soldaat. Met deze manier van doen nam hij zijn medesoldaten zo voor zich in dat ze allemaal een enorm respect en een grote genegenheid voor hem voelden.
Ook al had hij de doop nog niet ontvangen, door de werken die hij deed leefde hij in de praktijk al als een echte christen: hij hielp wie in moeilijkheden zat, schoot de allerarmsten te hulp, gaf eten aan wie honger had en kleren aan wie niets had om aan te trekken. Van zijn soldij hield hij niets voor zichzelf, behalve wat hij nodig had om elke dag te eten; ook toen al nam hij de woorden van het evangelie serieus en maakte hij zich geen zorgen over de dag van morgen.
Hier staan verschillende boeiende historische details over de vierde eeuw:
1. Geografie: Sabaria, waar Martinus werd geboren (in 316 volgens de traditionele chronologie, of rond 336 volgens recenter onderzoek), is de huidige stad Szombathely in Hongarije, die deel uitmaakte van de Romeinse provincie Pannonië. Ticinum, waar hij opgroeide, is nu Pavia, in Noord-Italië, in die tijd een belangrijke garnizoensstad.
2. De vader-tribuun en het verraad in eigen huis: De vader van Martinus had zich in het Romeinse leger omhooggewerkt: hij was begonnen als gewoon soldaat (miles) en had de rang van krijgstribuun (tribunus militum) bereikt, een hoge officier met de status van ridder en een goed inkomen. Omdat er in het late Romeinse Rijk nooit genoeg mannen waren om de grenzen te verdedigen, voerde de staat erfelijkheidswetten in die de zonen van veteranen verplichtten de wapenloopbaan te volgen. Voor een oude heidense officier, toegewijd aan de oorlogsgoden, was het een onaanvaardbare schande dat zijn zoon van 15 christelijk monnik wilde worden – en dus was het de vader zelf die hem aan de ronselaars uitleverde om geboeid te worden afgevoerd!
3. De paleisgarde (scholares alae): Martinus kwam niet in een gewone infanterie-eenheid terecht, maar in de Scholae Palatinae, de eliteruiterij die het persoonlijke escorte vormde van de keizer (Constantius II, zoon van Constantijn) en van de caesar (Julianus). Het waren prestigieuze troepen, goed betaald en met recht op een persoonlijke bediende.
4. Wat was een “catechumeen”? In de vierde eeuw werden baby’s zelden gedoopt. Wie christen wilde worden, trad eerst toe tot het catechumenaat – een fase van meerdere jaren van geestelijke voorbereiding en morele beproeving.
5. De omkering van de rollen met de slaaf: In de Romeinse samenleving was het uittrekken van de zware soldatenlaarzen (caligae of calciamenta) en het afkrabben van de modder de laagste taak van een slaaf. Dat een jonge officier van de keizerlijke garde de laarzen van zijn eigen dienaar poetste en hem aan tafel bediende, was voor de mentaliteit van die tijd iets volstrekt ondenkbaars.