Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział II
Z Panonii do Italii: chłopiec, który uciekł do kościoła i został zaprowadzony do wojska w łańcuchach
Marcin urodził się w Sabarii, mieście w prowincji Panonia, ale dorastał w Italii, w Ticinum. Jego rodzina miała, jak na ówczesne miary, dobrą pozycję społeczną, lecz rodzice byli poganami. Ojciec zaczynał życie wojskowe jako zwykły żołnierz, a później awansował do stopnia trybuna wojskowego.
W młodości także Marcin poszedł drogą kariery wojskowej: służył w konnicy gwardii cesarskiej za panowania cesarza Konstancjusza, a potem pod dowództwem cezara Juliana. Nie był to jednak jego własny wybór: ten niezwykły chłopiec od najmłodszych lat myślał wyłącznie o służbie Bogu. Miał zaledwie dziesięć lat, kiedy wbrew woli rodziców uciekł do kościoła i poprosił o przyjęcie do grona katechumenów. Niedługo potem, już całkowicie zwrócony ku sprawom Bożym w sposób zdumiewający jak na swój wiek, jako dwunastolatek marzył o tym, żeby zamieszkać jako pustelnik na pustyni — i zrobiłby to, gdyby nie był jeszcze tak młody i słaby. Mimo to, myślami zawsze przy klasztorach albo przy kościele, już jako dziecko nosił w sercu to, co później miał z takim oddaniem urzeczywistnić.
Tymczasem cesarze wydali dekret, który zobowiązywał synów weteranów do wstąpienia do wojska. Rodzony ojciec Marcina — który nie mógł znieść religijnych skłonności syna — zadenuncjował go i wydał władzom. I tak, mając zaledwie piętnaście lat, Marcin został pojmany, zakuty w łańcuchy i zmuszony do złożenia przysięgi wojskowej. Wziął ze sobą tylko jednego niewolnika do posługi, ale zupełnie odwrócił zwyczajowe role: to pan usługiwał słudze. Najczęściej to sam Marcin zdejmował mu buty i je czyścił, a do jedzenia siadali obaj razem przy jednym stole, przy czym prawie zawsze posiłek podawał Marcin.
Zanim został ochrzczony, spędził w wojsku prawie trzy lata, ale zawsze trzymał się z dala od wad, w które zwykle popadają żołnierze. Towarzyszy broni traktował z ogromną życzliwością i niezwykłą hojnością, a jego cierpliwość i pokora zdawały się przekraczać ludzkie siły. Co do prostoty, z jaką żył, nie trzeba jej nawet chwalić: prowadził życie tak surowe, że już wtedy przypominał bardziej mnicha niż żołnierza. Takim sposobem bycia tak zjednał sobie towarzyszy, że wszyscy darzyli go ogromnym szacunkiem i sympatią.
Choć nie przyjął jeszcze chrztu, w praktyce żył już jak prawdziwy chrześcijanin — świadczyły o tym jego uczynki: pomagał ludziom w kłopotach, wspierał najbardziej nieszczęśliwych, karmił głodnych i dawał ubranie tym, którzy nie mieli co na siebie włożyć. Z żołdu nie zostawiał dla siebie nic poza tym, czego potrzebował, żeby mieć co jeść każdego dnia; już wtedy brał na serio słowa Ewangelii i nie troszczył się o jutro.
Mamy tu kilka fascynujących szczegółów historycznych z IV wieku:
1. Geografia: Sabaria, gdzie urodził się Marcin (w 316 roku według tradycyjnej chronologii albo około 336 roku według nowszych badań), to dzisiejsze miasto Szombathely na Węgrzech, które należało do rzymskiej prowincji Panonia. Ticinum, gdzie dorastał, to dzisiejsza Pawia w północnych Włoszech, w tamtych czasach ważne miasto garnizonowe.
2. Ojciec trybun i donos we własnym domu: ojciec Marcina przeszedł w rzymskiej armii wszystkie szczeble: zaczynał jako szeregowy żołnierz (miles), a doszedł do stopnia trybuna wojskowego (tribunus militum) — wyższego oficera o statusie ekwity i z dobrym dochodem. W późnym Cesarstwie Rzymskim, ponieważ do obrony granic ciągle brakowało ludzi, państwo wprowadziło dziedziczne prawa, które zobowiązywały synów weteranów do kariery wojskowej. Dla starego pogańskiego oficera, oddanego bogom wojny, widok piętnastoletniego syna, który chce zostać chrześcijańskim mnichem, był hańbą nie do przyjęcia — i dlatego to sam ojciec wydał go werbownikom, żeby odprowadzili go w kajdanach!
3. Gwardia pałacowa (scholares alae): Marcin nie trafił do zwykłego oddziału piechoty, ale do Scholae Palatinae, elitarnej jazdy, która stanowiła osobistą eskortę cesarza (Konstancjusza II, syna Konstantyna) i cezara (Juliana). Były to oddziały prestiżowe, dobrze opłacane i z prawem do osobistego sługi.
4. Kim był „katechumen”? W IV wieku niemowlęta chrzczono rzadko. Kto chciał zostać chrześcijaninem, najpierw wstępował do katechumenatu — był to trwający kilka lat etap duchowego przygotowania i moralnej próby.
5. Odwrócenie ról z niewolnikiem: w społeczeństwie rzymskim ściąganie ciężkich wojskowych butów (caligae albo calciamenta) i zeskrobywanie z nich błota było najpodlejszym zajęciem niewolnika. Widok młodego oficera gwardii cesarskiej, który czyści buty własnemu słudze i usługuje mu przy stole, był dla ówczesnej mentalności czymś zupełnie nie do pomyślenia.