Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział III
Płaszcz przecięty na pół u bram Amiens i widzenie Chrystusa
Pewnego razu, w czasie gdy nie miał już przy sobie nic poza bronią i zwykłym wojskowym płaszczem, w środku zimy o wiele ostrzejszej niż zwykle — przy mrozie tak srogim, że wielu ludzi zamarzało na śmierć na ulicach — Marcin natknął się u bram miasta Amiens na zupełnie nagiego biedaka. Żebrak prosił przechodniów, żeby się nad nim zlitowali, ale wszyscy szli dalej, nie zwracając na niego najmniejszej uwagi. Ten pełen wiary młody człowiek od razu zrozumiał, że skoro nikt inny nie przychodzi nieszczęśnikowi z pomocą, to Bóg powierzył go właśnie jemu.
Ale co mógł zrobić? Nie zostało mu nic oprócz wojskowego płaszcza, który miał na sobie, bo wszystko inne rozdał już innym potrzebującym. Dobył więc miecza, który nosił u pasa, przeciął płaszcz dokładnie na pół, jedną połowę dał biedakowi, a pozostałą część z powrotem zarzucił sobie na ramiona. Niektórzy z tych, którzy przyglądali się tej scenie, wybuchnęli śmiechem, bo żołnierz z obciętą połową płaszcza wydał im się śmieszny; wielu innych jednak, o wrażliwszym sumieniu, poczuło głęboki wstyd, że sami nie zrobili niczego podobnego, choć mieli aż nadto środków, żeby ubrać tego człowieka i samemu nie zmarznąć.
Następnej nocy, kiedy zasnął, Marcin zobaczył we śnie Chrystusa ubranego w tę samą połowę płaszcza, którą dał żebrakowi. Poczuł, że ma uważnie przyjrzeć się Panu i rozpoznać okrycie, które podarował. Zaraz potem usłyszał, jak Jezus mówi wyraźnym głosem do otaczającej Go rzeszy aniołów: „Marcin, który jest dopiero katechumenem, okrył mnie tym płaszczem!”
Wierny słowom, które sam wypowiedział w Ewangelii — „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” — Pan pokazywał w ten sposób, że to On sam został okryty w osobie tamtego biedaka; a żeby potwierdzić wartość tego gestu, zechciał ukazać się ubrany dokładnie w ten kawałek tkaniny, który dostał żebrak. Mimo tego widzenia Marcin nie wbił się w pychę. Przeciwnie: rozpoznając w tym wszystkim dobroć Boga, gdy tylko skończył osiemnaście lat, pospieszył przyjąć chrzest. Mimo to nie od razu odszedł z wojska, bo uległ usilnym prośbom swojego trybuna, który był jego bliskim przyjacielem i towarzyszem z namiotu; dowódca ten obiecał mu bowiem, że gdy tylko upłynie jego własny czas służby wojskowej, on także porzuci życie świeckie. Trzymając się tej obietnicy, Marcin pozostał w wojsku jeszcze prawie dwa lata po chrzcie, choć żołnierzem był już wtedy tylko z nazwy.
Przeczytaliśmy właśnie najsłynniejszy epizod z życia świętego Marcina, który rozegrał się u bram Samarobriva Ambianorum — dzisiejszego miasta Amiens w północnej Francji — podczas mroźnej zimy w latach trzydziestych albo pięćdziesiątych IV wieku. Trzy ciekawostki jeszcze bardziej ożywiają tę scenę:
1. Dlaczego Marcin przeciął płaszcz na pół, zamiast oddać go w całości? W rzymskiej gwardii cesarskiej biały lub szkarłatny płaszcz wojskowy (chlamys, zimą często podbity owczą skórą) należał do regulaminowego umundurowania: połowa była własnością państwa rzymskiego, a za drugą połowę płacił żołnierz. Jeśli żołnierz stawił się na apelu zupełnie bez płaszcza, był karany za utratę wyposażenia! Przecinając go mieczem na pół, Marcin oddał wszystko, co było jego, a zatrzymał część obowiązkową — i wyglądał tak komicznie (truncatus habitu), że przechodnie się śmiali.
2. Jak z połowy płaszcza Marcina wzięły się słowa „kaplica” i „kapelan”: wieki później ta połowa płaszcza świętego Marcina (nazywana w późnej łacinie cappa, „płaszczyk”) stała się najcenniejszą relikwią królów frankijskich, którzy zabierali ją ze sobą nawet na bitwy. Małe sanktuarium, w którym przechowywali cappa świętego Marcina, zaczęto nazywać capella („miejsce płaszczyka”), a kapłani, którym powierzono opiekę nad nią, byli capellani. Stąd właśnie w prostej linii pochodzą słowa kaplica i kapelan!
3. A „lato świętego Marcina”? Jak widzisz w oryginalnym tekście Sulpicjusza Sewera, w IV wieku nie istniała jeszcze legenda o słońcu, które w tamtej chwili przebiło się przez chmury. Ta ludowa tradycja powstała wieki później, kiedy święto pogrzebu świętego Marcina (11 listopada) zbiegło się ze zwykłą pogodą połowy listopada — z szeregiem dni ciepłego słońca i czystego nieba przed zimą — na zawsze łącząc ludzkie ciepło gestu z płaszczem z jesiennym słońcem.