Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział VI
Spotkanie z diabłem na drodze, publiczna chłosta i trucizna na wyspie Gallinara
Kiedy szedł dalej, już po minięciu Mediolanu, na drodze ukazał mu się diabeł w ludzkiej postaci i zapytał, dokąd idzie. Gdy Marcin odpowiedział, że idzie tam, dokąd wzywa go Pan, diabeł go ostrzegł: „Dokądkolwiek pójdziesz i czegokolwiek się podejmiesz, diabeł zawsze stanie ci na drodze!” Marcin odpowiedział mu od razu wersetem psalmu: „Pan jest ze mną, nie lękam się: cóż może mi uczynić człowiek?” I w tej samej chwili nieprzyjaciel zniknął mu sprzed oczu.
Kiedy wreszcie dotarł do ojczyzny, udało mu się spełnić część tego, czego tak bardzo pragnął: doprowadził matkę do porzucenia pogaństwa i przyjęcia wiary, choć ojciec uparcie nie chciał zmienić swojego życia. Po drodze jednak przykład Marcina skłonił do nawrócenia wielu innych ludzi.
W tamtym czasie herezja ariańska rozlała się po całym Cesarstwie, a szczególnie mocno panowała w regionie Ilirii. Marcin niemal w pojedynkę z ogromną odwagą przeciwstawił się miejscowym biskupom, którzy bronili tej doktryny. Drogo zapłacił za tę otwartość: był ostro prześladowany, wychłostany rózgami na placu publicznym, a w końcu wypędzony z miasta. Wrócił wtedy do Italii, ale gdy dowiedział się, że i w Galii Kościół przeżywa wielkie trudności, bo heretykom udało się skazać świętego Hilarego na wygnanie, postanowił założyć mały klasztor w Mediolanie. Nawet tam nie zaznał spokoju: Auksencjusz, główny przywódca arian w mieście, rozpętał przeciw niemu zaciekłe prześladowanie, a po tym, jak obrzucił go wszelkimi zniewagami i obelgami, wyrzucił go z Mediolanu.
Uznawszy, że rozsądniej będzie przeczekać burzę, Marcin schronił się na małej wyspie o nazwie Gallinara, w towarzystwie pewnego kapłana wielkiej cnoty. Żył tam przez jakiś czas, żywiąc się tylko korzeniami i dzikimi ziołami. Któregoś dnia, nie zdając sobie z tego sprawy, zjadł ciemiernik, bardzo trującą roślinę. Kiedy poczuł, że trucizna rozchodzi się po jego ciele, i zrozumiał, że stoi u progu śmierci, zaczął się modlić ze wszystkich sił: niebezpieczeństwo minęło, a bóle całkowicie ustąpiły. Niedługo potem dowiedział się, że cesarz, żałując swojej wcześniejszej decyzji, pozwolił świętemu Hilaremu wrócić z wygnania; Marcin natychmiast wyruszył do Rzymu w nadziei, że spotka go w drodze powrotnej.
Żeby zrozumieć, dlaczego Marcin został wychłostany na placu publicznym na Bałkanach (w prowincji Illyricum, która obejmowała Panonię oraz część dzisiejszej Chorwacji i Serbii) i wypędzony z Mediolanu, musimy przyjrzeć się największemu sporowi religijnemu IV wieku: arianizmowi.
Ariusz, kapłan z Aleksandrii, nauczał, że Jezus Chrystus nie jest odwiecznym Bogiem, równym Ojcu, lecz pierwszym i najdoskonalszym stworzeniem powołanym przez Boga do istnienia. Chociaż Sobór Nicejski (325) potępił ten pogląd, cesarz Konstancjusz II stanął po stronie biskupów ariańskich: skazał na wygnanie biskupów wiernych Nicei (takich jak święty Hilary z Poitiers, zesłany w 356 roku na tereny dzisiejszej Turcji), a ważne stolice biskupie, na przykład cesarską stolicę Mediolan, oddał biskupom ariańskim, takim jak Auksencjusz.
Ponieważ w miastach kontrolowanych przez arian nie było dla niego miejsca, Marcin poszukał schronienia na wyspie Gallinara (Isola Gallinara), małej skalistej wysepce u wybrzeży Ligurii (niedaleko Albengi, w północnych Włoszech). Żył tam jako pustelnik, jedząc dzikie korzenie — aż do dnia, w którym pomylił jakiś korzeń z ciemiernikiem, toksyczną rośliną, która może spowodować zatrzymanie akcji serca.