Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział V
Święty Hilary z Poitiers, urząd egzorcysty i zasadzka zbójców w Alpach
Gdy tylko porzucił życie wojskowe, Marcin udał się do świętego Hilarego, biskupa Poitiers — człowieka, którego wiarę i religijną mądrość wszyscy wtedy podziwiali — i przez jakiś czas u niego przebywał. Hilary chciał zatrzymać go przy sobie i włączyć do duchowieństwa diecezji, wyświęcając go na diakona. Ale Marcin raz po raz odmawiał i upierał się, że nie jest godny tak wielkiego urzędu. Hilary, człowiek niezwykle przenikliwy, zrozumiał, że jest tylko jeden sposób, żeby go przekonać: dać mu funkcję tak skromną, że będzie wyglądała niemal na degradację. Zaproponował mu więc, żeby został egzorcystą; i tym razem Marcin się zgodził, żeby nie sprawiać wrażenia, że gardzi tym stanowiskiem jako zbyt niskim.
Niedługo potem poczuł się we śnie wezwany, by odwiedzić ojczyznę i rodziców, którzy nadal trwali przy pogaństwie, i spróbować pomóc im dojść do wiary. Wyruszył za zgodą świętego Hilarego, który pozwolił mu odejść dopiero wtedy, gdy prośbami i łzami wymógł na nim obietnicę powrotu. Podobno Marcin ruszał w drogę z ciężkim sercem i uprzedzał towarzyszy, że czeka go wiele przeciwności — co podróż szybko potwierdziła.
Na początek, kiedy podczas przeprawy przez Alpy szedł odludnymi skrótami, wpadł w zasadzkę bandytów. Jeden z nich podniósł już nawet topór, żeby rozłupać mu głowę, ale inny zbójca w ostatniej chwili powstrzymał jego ramię. Mimo to związali mu ręce na plecach, obrabowali go z tego, co niósł, i zostawili pod strażą jednego z członków bandy. Ten zaprowadził go w ustronne miejsce i zaczął wypytywać, kim jest. Marcin odpowiedział, że jest chrześcijaninem. Zbójca zapytał, czy się boi. Marcin z całkowitym spokojem zapewnił go, że nigdy w życiu nie czuł się tak bezpieczny, bo wie, że Boża opieka nigdy nie zawodzi, zwłaszcza w chwilach największego niebezpieczeństwa; i dodał, że żal mu raczej jego samego, bo wplątawszy się w zbrodnicze życie, odcina się od miłosierdzia Chrystusa.
Od razu, na miejscu, zaczął mu wyjaśniać Ewangelię i mówić o słowie Bożym. Nie ma potrzeby przeciągać tej opowieści: złodziej uwierzył w to, co usłyszał, odprowadził Marcina aż do głównej drogi, gdzie był już bezpieczny, a na pożegnanie poprosił, żeby się za niego modlił. Później okazało się, że człowiek ten całkowicie odmienił swoje życie i wstąpił do stanu zakonnego — podobno zresztą cała ta historia dotarła do nas z jego własnych ust.
Święty Hilary z Poitiers (ok. 315–367) był wielkim autorytetem intelektualnym Kościoła w Galii — wybitnym teologiem i prawdziwym mistrzem duchowym Marcina.
Jest w tym rozdziale szczegół, który zwykle zaskakuje każdego, kto ogląda dziś horrory: dlaczego Marcin nie chciał zostać diakonem, bo uważał się za niegodnego, a zgodził się zostać egzorcystą, bo to pokorna funkcja? W Kościele IV wieku diakoni byli prawą ręką biskupa: zarządzali finansami diecezji, organizowali pomoc dla ubogich i mieli ogromne znaczenie społeczne. Egzorcysta natomiast należał do tak zwanych „święceń niższych”: było to dyskretne, podrzędne zadanie, polegające na towarzyszeniu katechumenom, dbaniu o kościół i opiece nad ludźmi zaburzonymi albo uznawanymi za opętanych, którzy żyli na marginesie wspólnoty. Hilary okazał się znakomitym psychologiem: zrozumiał, że przed prestiżowym urzędem Marcin ucieknie, ale że nigdy nie odmówi najniższego szczebla w Kościele — z obawy, że wyjdzie na pyszałka!